نماز- شرح کامل نماز در آیین زرتشتی

تاریخ: 24/12/1392 ساعت: 17:43 بازدید: 78 نویسنده: فیاض آقایی

یکی از بخش های بسیار مهم ادیان الهی، مناسک و عبادیات است که شامل یک سلسله اعمال مقدس است که پیروان آنها، از طریق آن به پرستش خداوند می پردازند. پرستش خداوند شیوه های گوناگونی از قبیل حج، نماز، قربانی، نذر و... دارد که بارزترین و عالی ترین آنها نماز است که با آداب و تشریفات خاصی اقامه می شود.آنچه از تحقیق و بررسی در ادیان، خاصه ادیان الهی، بر می آید این است که هر دینی از سه بخش اصلی "اعتقادات"، "اخلاقیات" و "عبادیات" تشکیل شده است.

..............


بخش اعتقادات هر دینی به یک سلسله نگاه ها، نظرگاه ها و تعالیم ناظر به خدا، جهان طبیعت و انسان اختصاص دارد. بخش اخلاقیات آن در بردارنده توصیه هایی متناسب با آموزه های آن، برای هر چه بهتر شدن روابط چهارگانه انسان با خود، با خدا، با طبیعت و با انسان های دیگر است؛ و بخش عبادیات آن مشتمل بر یک سلسله اعمال مقدس است که جنبه نمادین دارند و شخص دیندار، دانسته یا نادانسته، به ورای آنها توجه می کند و بینش ها و احساسات درونی و واقعیت های نهفته در آن دین را آشکار می سازد. از میان این اعمال مقدس، نماز ـ صرفنظر از تفاوت های صوری و محتوایی آن در ادیان ـ از چنان اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است که می توان از آن به عنوان عالی ترین و بارزترین جلوه پرستش خدا در ادیان یاد کرد.

نماز در آیین زرتشتی
آیین زرتشت با قدمتی تقریبا دو هزار و پانصد تا سه هزار ساله از ادیان بسیار کهن جهان به شمار می رود. از تعالیم بسیار مهم این آیین، پرستش "اهورا مزدا" به عنوان یگانه پروردگار متعال و استمداد از او برای داشتن زندگی پرهیز کارانه است. به سخن دیگر، این آیین، ماهیتی عمدتا اخلاقی دارد و رشد و پرورش فضایل اخلاقی، نقش اساسی در زندگی دینی افراد ایفا می کند؛ و سه اصل "پندار نیک"، "گفتار نیک" و "کردار نیک" از دستورات اخلاقی بسیار مهم این آیین است. پرستش "اهورا مزدا" جلوه های گوناگونی دارد که بارزترین جلوه آن نمازگزاردن به پیشگاه اوست. در فرهنگ زرتشتیان جشن به معنای ستایش و نیایش خداوند است. نمـاز رسمی ترین راه ارتباط فرد با اهورامزدا و یکی از راههای سپاسگذاری از بخششهای بی کران خداوندی است که در آئین زرتـشتـی عاشقانـه همواره مورد توجه بوده و هر زرتشتـی در اوج پاکی اندیشه روزانـه پنـج بار به نیایش اهورا مزدا می پردازد و ضمن سپـاس و ستـایش اهورا مزدا بر آفریده های نیک خداوندی نیز درود می فرستدو ضمن قدرشناسی خود را به خدا نزدیکتر می گرداند تا از بخشش نیک اندیشی برخوردار گردد و بر نیکی های جهان هستی بیفزاید. به عقیده زرتشتیان، مهم ترین فایده و حکمت به جای آوردن نماز، نه برای بخشودگی گناهان، بلکه یاد "اهورامزدا" و عمل به دستورات دینی مانند راستی، سازندگی، کار و کوشش، و سرانجام نیل به اندیشه، گفتار و کردار نیک است؛ زیرا زرتشتی بودن به کردار است، نه به گفتار.

انواع نماز در دین زرتشتی
زرتشتیان دو نوع نماز دارند:
الف: نیایش (نماز) روزانه که در پنج گاه ( زمان ) در شبانه روز انجام می شود.
زرتشتیان هر 24 ساعت را به 5 دوره یا گاه تقسیم می کنند و در هر دوره یا گاه، نماز آن دوره یا گاه را به جای می آورند و دعاهای مخصوص آن دوره یا گاه را می خوانند. به عبارت دیگر، اینان روزی پنج نوبت نماز و پرستش خدای یگانه را به جای می آورند که، به ترتیب، عبارتند از:
1ـ نمازِ گاهِ‌ هاون (بامدادان ـ از برآمدن خورشيد تا نيمروز)؛
2ـ نمازِ گاهِ رَپَتْوَن (از نيمروز تا پسين، يعني، سه ساعت از نيمروز گذشته)؛
3ـ نمازِ گاهِ اُزيرَن (سه ساعت از نيمروز گذشته تا فرو رفتن خورشيد)؛
4 ـ نمازِ گاهِ سروثرَم (از فرو رفتن خورشيد تا نيمه شب)؛
5 ـ نمازِ گاهِ اوشَهي نااي ـ اشمن (از نيمه شب تا برآمدن آفتاب). 4
هر یک از این اسامی مرکب از نام یک فرشته و واژه گاه به معنای وقت است و در واقع هر یک از اوقات پنجگانه به یکی از فرشتگان مزبور اختصاص دارد. لازم به توضیح است که نماز پنج گانه در دیانت زرشتی ۳۷۴۶ سال دینی زرتشتی قدمت دارد و از هیچ دین دیگری گرفته نشده است.

هر نماز زرتشتي با اين زمزمه‌ها آغاز مي‌شود:
"به نام خداوند بخشنده مهربان
ـ خشنود گردانم، اهورا مزدا!
ـ باور دارم دين مزدا پرستي را كه آورده زرتشت است. پيرو آموزشهاي اهورايي هستم كه از ديو (دروغ) و دو گانه پرستي به دور است. "5
پس از اين زمزمه‌ها، نماز مخصوص هر دوره يا گاه اقامه مي‌شود كه از دو بخش تشكيل شده است. در بخش نخست آن، فرشته مربوط به آن دوره يا گاه مورد ستايش قرار مي‌گيرد و در بخش دوم، همتاي دنيايي او؛ و اين حاكي از دو جنبه مُلكي و مَلكوتي داشتنِ هر چيزي است كه بايد كاملاً منطبق بر هم باشند؛ يعني، هر دو راست و پاك باشند. 6
زرتشتيان، فرايض پنجگانه شان را به زبان ا‌َوستايي به جاي مي‌آورند و چون نمي توان براي خدا حدود و جهاتي قايل شد، نمازشان را رو به سوي منبع نور مانند آفتاب، ماه، چراغ و آتش ـ كه اين نورهاي ظاهري جلوهايي از نور و روشنايي عالم حقيقت و معنويت است ـ به جاي مي‌آورند و براي نشان دادن عبوديّت خود به خداي يگانه، ركوع و سجود مي‌كنند. 7
افزون بر اين، نماز زرتشتيان شروطي دارد كه عبارت است از: 1- پاك بودن تن از هرگونه آلودگي و نجاست؛ 2- پاك بودن لباس از هر گونه پليدي؛ 3- دربر داشتن سُدره8 و كُشتي ـ كُستي9؛ 4- شستن دست (از آرنج تا سَرِ دست) و رو (از پسِ گوش تا چانه و تا ميانِ سر) و پا (تا ساق) هر كدام را سه بار كه همان وضو باشد؛ 5- پاك بودن مكان نماز از هر گونه پليدي و فساد؛ و 6- غصبي نبودن محلّ نماز.
شايان ذكر است كه در روزگار ما فرايض پنجگانه را معمولاً موبدان (روحانيان زرتشتي) به جاي مي‌آورند و اكثر زرتشتيان به خواندن ادعيه در صبحگاه و شامگاه اكتفا مي‌كنند. 10
 

ب: نماز گروهی
خواندن نماز و نیایش به شکل گروهی یا همازور شدن در ستایش بر سه گونه میباشد:
1- موبـد قسمتی از اوستا را خوانده و دیگران آن را تکرار میکنند.
2- گروهی یک قسمت از اوستا و یا نیایش را با هم با صدای بلند می خوانند.
3- ضمن خواندن اوستا توسط چند موبد دیگران بی صدا با حالت واج گوش داده و آن را زمزمه میکنند.
نیایش های گروهی معمولا به هنگام حضور دسته جمعی بهدینان در زیارتگاهها و همچنین آتشکده و مراسم گهنبار و. .. انجام میشود.

شرایط نماز در دین زرتشت
شرایط نماز عبارتست از:
1- پاک بودن از هرگونه کثافت و نجاست
2- پاک بودن لباس از هر نوع پلیدی، نسا و هیرنسا
3- در برداشتن سدره وکشتی ـ کستی. سدره، پیراهن سفید و ساده و گشاد و بی یقه ای است با آستینهای کوتاه که بلندی آن تا زانو است و از پیش، چاکی در میان دارد تا پایان سینه و در آخر آن چاک، کیسه کوچکی دوخته شده است که آن را "کیسه کرفه" (کیسه ثواب) می گویند و نشانه ای از گنجینه اندیشه و گفتار و کردار نیک است. پوشیدن این پیراهن - همچنانکه بستن "کستی" (کشتی) - بر هر زرتشتی که به سن بلوغ (پانزده سالگی) رسیده باشد، واجب است. کشتی یا بند دین و کمربند دینی مزدا پرستان هفتاد و دو نخ از پشم گوسفند است که باید زن موبدی آنها را بریسد و در شش رشته دوازده نخی ببافد. شماره هفتاد و دو نشانه هفتاد و دو هات یسنه (مهمترین بخش اوستا) و دوازده اشاره به دوازده ماه سال دارد و شش یاد آور شش گهنبار (گاهنبار)، یعنی جشنهای دینی ششگانه آفرینش در درازای سال، است. کشتی را بر روی "سدره" (پیراهن دینی که بر تن لخت می پوشند) می بندند. هر کودک زرتشتی باید در سن پانزده سالگی به نشانه آغاز بلوغ و در آمدن به جرگه مزداپرستان سدره بپوشد و کشتی ببندد.
4- شستن دست (از آرنج تا سر دست) و رو (از پس گوش تا چانه و تا میان سر) و پا (تا ساق) هر کدام را سه بار که همان وضو باشد.
5- پاک بودن مکان نماز از هر گونه پلیدی و فساد و نسا
6-محل نماز از کسی به زور گرفته نشده و یا از پول دزدی خریده نشده باشد(غصبی نباشد).

وضو و روش وضو گرفتن در آئین زرتشتی
ترتیب وضو:
روش وضو گرفتن به شرح زیراست.
1- دستها را تا مچ و صورت را تا بنا گوش وزیر زنخ و بالای پیشانی و همچنین پاها را تا قوزک سه بار با آب تمیز شستشو می دهند.
2- اوستا یا دعای دست و صورت شستن را که سروش باج نام دارد، می خوانند و به باز و بسته کردن کشتی می پردازند.
3- در صورت نبودن آب به واسطه زخم دست و صورت یا علل دیگر، سه بار دست را بر روی خاک تمیز می زنند و سپس به صورت و پشت دست می کشند که آن را تیمم می گویند.
در زبان پهلوی وضو و تیمم را پادیاب می گویند.

آداب و تشریفات خاص قبل از نماز
نماز در نزد زرتشتیان، با آداب و تشریفات خاصی اقامه می شود که می توان آنها را اجمالا به شرح زیر بیان کرد:
یک زرتشتی برای خواندن نماز ابتدا باید اشویی کامل یعنی پاکی درون و برون را داشته باشد. مراعات طهارت و نظافت را کرده و جامه، تن و همین طور اندیشه ومنش خود را از آلودگی و تیرگی پاک نگه دارد. شخص زرتشتی در هنگام نماز باید سرش را با کلاه یا روسری بپوشاند رو به قبله یعنی به سوی نور بایستد. این نور می تواند نور خورشید، نور آتش و یا چراغی روشن باشد. نماز را در ساعات قبل از ظهر رو به خاور که خورشید از آنجا طلوع می کند ودر بعد از نمیروز به سوی باختر می خوانند و دردل شب تار در برابر چراغ یا آتش افروخته به نماز می ایستند. اگر زرتشتیان به هنگام نیایش رو به سوی نور و فروغ دارند مانند نور خورشید و ماه بدان سبب است که روح مصفای خویش یعنی قلب و وجدان خود را در برابر انوار محسوس مرئی متوجه نور حقیقی و فروغ آمیغی خداوندی سازند تا به یکی از جسمانیت و تیرگی مبرا او پاک شده خود را به معبود ازلی و معنوی نزدیک ببیند. در کرده یکم و هفتم یشت بزرگ آمده است ای خدای هستی بخش دانای بی همتا، ما در برابر این نور که پرتوی از انوار توست به نماز و پرستش می پردازیم و اقرار می کنیم که مدیون سپاسگزاری تمام بخشش های تو هستیم و به وسیله نیک اندیشی و نیک گفتاری و نیک کرداری، رسیدن به تو را خواستاریم. بنابراین زرتشتیان همیشه به داده های نیک اهورا مزدا احترام می گذارند. از این نظر در موقع نماز رو به بهترین داده خداوند یعنی نور نموده و با احترام به آن در واقع اهورامزدا را که آفریننده چنین زاده نیکی است پرستش می کنند. هنگامی که یک زرتشتی نماز می خواند، کشتی را از دور کمرش باز کرده آن را با دودست تا می کند و بالا می برد و به پیشانی و چشمهای خود می مالد، ممکن است حرکتهای دیگری هم به مانند زدن ضربه به شکل شلاقی برای دفع اهریمن انجام دهد. در ضمن دعاهایی را به اوستای گاهانی، اوستای متأخر و یا زندی می خواند. نماز «ینگهه ها تام» مانند «یتا اهور» و «اشم وهو» از نمازهای سه گانه بسیار مقدس اوستا و از سروده های خود زرتشت می باشد که در همه جا با هم آمده و می توان آن را در ردیف پیرامون یشت به شمار آورد. نماز «اشم وهو» از کوتاه ترین، مقدس ترین و باستانی ترین نمازهای دین مزدیسنی است به نظر زرتشتیان اثرات فوق العاده مادی ومعنوی داشته وآن را شاهراه خوشبختی بشر می دانند. نماز «اورمزد پتت» یا نماز توبه هم گفته می شود، یک زرتشتی هرگاه از گفتار یا کردار ناشایست خود پشیمان شود توبه می کند و به درگاه اهورا مزدای بخشایشگر توبه او پذیرفته خواهد شد، به شرطی که دیگر آن گناه از او سر نزند.

 

 

منابع :

1 ـ نماد (symbol): نماد، آن چيزي است كه مي تواند به عنوان جانشين چيز ديگري به كار رود. نمادها اين خاصّيّت را دارند كه مي توانند مفاهيم را به صورتي ملموس، مختصر و مفيد جمع و خلاصه كنند و باعث ايجاد قدرت تمركز بر مراسم ديني شوند و تشخيص و تفكيك امور مقدّس و نامقدّس از يكديگر را نيز آسانتر مي سازند. مثلاً، وضو گرفتن در دين اسلام نه تنها آدابي براي تطهير، بلكه اعلام شعارِ روي برتافتن ذهن، چشم، پاها و... از غير خدا و اعلام آمادگي براي حاضر شدن در محضر او نيز هست (اقتباس از: مك لافلين، شون؛ دين، مراسم مذهبي و فرهنگي؛ ترجمه افسانه نجّاريان، اهواز: نشر رَسِش، چاپ اوّل، 1383، صص 81 و 82).
2 ـ تيواري، كدارنات؛ دين شناسي تطبيقي؛ ترجمه مرضيه (لوئيز) شنكايي، تهران: سمت، چاپ اوّل، 1381، صص 120 و 121.
3 ـ مهر، فرهنگ؛ ديدي نو از ديني كهن (فلسفه زرتشت)؛ تهران: نشر جامي، چاپ اول، 1374، ص 195.
4 ـ همان، صص 196 و 197.
5 ـ همان، ص 195.
6 ـ‌ همان، ص 198.
7 ـ رضايي، عبد العظيم؛ تاريخ اديان جهان، جلد سوم؛ تهران: انتشارات علمي، بي تا، ص 298.
8 ـ‌ سُدره، پيراهن سفيد و ساده و گشاد و بي يقه‌اي است با آستينهاي كوتاه كه بلندي آن تا زانو است و از پيش، چاكي در ميان دارد تا پايان سينه و در آخِر آن چاك، كيسه كوچكي دوخته شده است كه آن را "كيسه كِرفِه" (كيسه ثواب) مي گويند و نشانه‌اي از گنجينه انديشه و گفتار و كردار نيك است. پوشيدن اين پيراهن - همچنانكه بستن "كُستي" (= كُشتي) - بر هر زرتشتي كه به سن بلوغ (پانزده سالگي) رسيده باشد، واجب است (به نقل از: اوستا: كهن ترين سرودها و متنهاي ايراني؛ جلد دوم، گزارش و پژوهش جليل دوستخواه، تهران: انتشارات مرواريد، 1371، ص 1006).
9 ـ‌ كُشتي يا بَندِ دين و كمربندِ ديني مزدا پرستان هفتاد و دو نخ از پشم گوسفند است كه بايد زن موبدي آنها را بريسد و در شش رشته دوازده نخي ببافد. شماره هفتاد و دو نشانه هفتاد و دو هات يسنه (مهمترين بخش اَوستا) و دوازده اشاره به دوازده ماه سال دارد و شش ياد آور شش گهنبار (گاهنبار) ، يعني جشنهاي دينيِ ششگانه آفرينش در درازاي سال، است. كُشتي را بر روي "سُدره" (پيراهن ديني كه بر تن لُخت مي پوشند) مي بندند. هر كودك زرتشتي بايد در سنّ پانزده سالگي به نشانه آغاز بلوغ و در آمدن به جرگه مزداپرستان سُدره بپوشد و كُشتي ببندد. (به نقل از: همان، ص 1033.)
10 ـ‌ غمخوار يزدي، محمّد جواد؛ جايگاه نماز در اديان الهي؛ مشهد: نشر الف، چاپ چهارم، 1379، صص12-17؛ رضايي، عبد العظيم؛ پيشين؛ صص 297 و 298.


موضوعات:ـ نماز در ادیان ,

بر چسب: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
شرح-کامل-نماز-در-آیین-زرتشتی شرح-کامل-نماز-در-آیین-زرتشتی شرح-کامل-نماز-در-آیین-زرتشتی شرح-کامل-نماز-در-آیین-زرتشتی شرح-کامل-نماز-در-آیین-زرتشتی امتیاز : 76 دیدگاه(0)